Để đánh giá một nhà cung cấp mới trước lô hàng sỉ đầu tiên, bạn cần trả lời bốn câu: họ có thật sự làm ra hoặc nắm được nguồn hàng không, hàng của họ có đều giữa các lô không, họ có giao đúng hẹn không, và khi có chuyện thì họ xử lý ra sao. Ba câu đầu kiểm được trước, câu thứ tư chỉ lộ ra khi đã làm ăn, nên lô đầu phải nhỏ.
Chào bạn, Nhà Bán Buôn đây. Trong nghề buôn, mất tiền vì một nhà cung cấp tệ đau hơn nhiều so với mất tiền vì bán chậm. Bán chậm thì còn hàng. Nhà cung cấp tệ thì có khi mất cả hàng, cả tiền, cả khách. Tập này mình chia sẻ cách mình và nhiều người quen trong nghề sàng lọc một nhà cung cấp lạ.
Họ làm ra hàng, hay chỉ đứng giữa?
Câu hỏi đầu tiên luôn là nhà cung cấp này đứng ở đâu trong chuỗi. Người đứng giữa không có gì xấu, nhưng họ phụ thuộc vào người khác, nên khi nguồn trên trục trặc, họ cũng trục trặc theo mà bạn không nhìn thấy trước.
Cách kiểm đơn giản là xin tới xem nơi làm hàng hoặc nơi chứa hàng. Người làm thật thường vui vẻ cho xem, vì đó là niềm tự hào của họ. Người đứng giữa thường hẹn ở quán cà phê, hoặc dẫn bạn tới một kho chỉ có vài chồng hàng.
Cách thứ hai là hỏi chuyện nghề. Hỏi nguyên liệu lấy ở đâu, mùa nào khó, hàng hay lỗi chỗ nào. Người làm thật trả lời chi tiết, có khi kể cả chuyện khổ. Người chỉ bán lại thì nói chung chung, cứ nhấn vào giá tốt.
Biết họ đứng ở tầng nào rồi, bạn mới đặt kỳ vọng đúng: mặc cả được tới đâu, và khi có sự cố thì ai là người thật sự giải quyết.
Hỏi chuyện với khách cũ của họ
Không lời giới thiệu nào bằng lời của một người đã mua của họ hai, ba năm. Hãy xin nhà cung cấp cho liên lạc một vài khách quen. Người tự tin sẽ cho. Người né tránh thì bạn đã có một câu trả lời.
Khi nói chuyện với khách cũ, đừng hỏi hàng có tốt không. Hãy hỏi lần gần nhất có sự cố là chuyện gì, họ xử lý thế nào, mất bao lâu. Hỏi giữa mùa cao điểm có giao chậm không. Hỏi có lần nào giá đổi mà không báo trước không.
Một mẹo nữa là tự tìm khách cũ không qua nhà cung cấp. Ở chợ, ở các nhóm buôn, người ta biết nhau cả. Chỉ cần hỏi khéo là có người kể.
Tất nhiên đừng tin hết một lời chê. Có người chê vì chính họ trả tiền chậm nên bị cắt hàng. Nghe nhiều người, tìm điểm chung, đó mới là bức tranh thật.
Lô đầu tiên để thử cả vòng, không phải để lãi
Nhiều người mới thấy giá tốt thì đặt ngay một lô lớn để hưởng chiết khấu. Đó là cách học phí đắt nhất. Lô đầu nên đủ nhỏ để nếu hỏng hết, bạn vẫn đứng vững.
Lô đầu là để thử cả vòng. Bạn xem họ xác nhận đơn có rõ ràng không, giao có đúng ngày không, hàng về có giống mẫu không, chứng từ có đủ không, và khi bạn báo một lỗi nhỏ, họ phản ứng thế nào.
Hãy cố tình ghi lại mọi thứ. Ngày đặt, ngày hứa giao, ngày giao thật. Số lượng đặt, số lượng nhận. Lỗi gì, bao nhiêu. Sau ba lô, cuốn sổ nhỏ đó nói về nhà cung cấp chính xác hơn mọi ấn tượng.
Nếu lô đầu tốt, lô hai tăng lên vừa phải. Đừng nhảy từ nhỏ lên thật lớn chỉ vì một lần suôn sẻ. Nhà cung cấp nào cũng cố làm tốt lô đầu.
Xem họ xử lý chuyện không như ý
Nhà cung cấp tốt không phải là người không bao giờ sai. Mà là người khi sai thì báo trước, nhận phần mình, đưa ra cách sửa cụ thể. Tin nhắn báo trễ hai ngày gửi từ hôm trước quý hơn nhiều lời hứa đúng hẹn.
Hãy để ý cách họ phản ứng khi bạn báo lỗi. Có người đòi ảnh, đòi biên bản, rồi xử lý nhanh. Đó là bình thường và chuyên nghiệp. Có người cãi cho bằng được, đổ cho vận chuyển, đổ cho bạn bảo quản sai. Có người im lặng không trả lời. Hai kiểu sau là tín hiệu để bạn chuẩn bị nguồn thứ hai.
Cũng để ý khi giá nguyên liệu biến động. Người đáng làm ăn sẽ báo trước và giải thích. Người không đáng làm ăn sẽ lặng lẽ giảm chất lượng để giữ giá.
Chính cái lặng lẽ giảm chất lượng mới nguy hiểm, vì bạn chỉ phát hiện khi khách của bạn đã phàn nàn.
Những thứ nên ghi thành văn bản ngay từ đầu
Dù quen qua lời giới thiệu, hãy ghi lại vài thứ bằng văn bản, ít nhất là tin nhắn có xác nhận. Quy cách hàng, số lượng, giá, thời hạn giao, cách thanh toán, và cách xử lý hàng lỗi.
Nhiều người ngại vì sợ mất lòng. Thực ra người làm ăn nghiêm túc lại thích như vậy, vì rõ ràng thì ít cãi nhau. Người phản đối việc ghi lại thường là người muốn giữ đường lùi cho mình.
Giữ lại mẫu hàng đã duyệt và ảnh chụp mẫu, việc này mình sẽ nói kỹ ở tập sau về mẫu đối chứng.
Cuối cùng, dù nhà cung cấp mới tốt tới đâu, đừng cắt hẳn nhà cung cấp cũ ngay. Hãy để hai bên chạy song song một thời gian. Lòng tin cần thời gian để kiểm, không phải để đoán.
Câu hỏi thường gặp
Nên đặt lô đầu nhỏ tới mức nào?
Không có mức chung cho mọi ngành. Nguyên tắc là nếu cả lô hỏng, bạn vẫn không phải vay mượn hay bỏ lỡ các khoản phải trả khác. Nhiều người chọn lô đủ bán trong vài tuần.
Có nên chuyển tiền cọc cho nhà cung cấp mới chưa từng gặp?
Nên cẩn trọng. Hãy kiểm thông tin đăng ký kinh doanh, gọi video xem nơi làm hàng, chuyển vào tài khoản đứng tên đúng đơn vị bán, và giữ lại mọi tin nhắn xác nhận.
Làm sao biết nhà cung cấp có giữ chất lượng đều không?
Cách chắc nhất là so từng lô với mẫu đã duyệt và ghi lại lỗi. Sau vài lô, bạn sẽ thấy họ đều hay lên xuống. Hỏi khách cũ của họ cũng giúp thấy trước điều này.
Nhà cung cấp giá rẻ bất thường có nên thử không?
Có thể thử bằng lô rất nhỏ, nhưng hãy hỏi thẳng vì sao họ rẻ hơn mặt bằng chung. Nếu câu trả lời không thuyết phục, rủi ro về chất lượng hoặc nguồn gốc thường cao.
Bao lâu thì nên đánh giá lại nhà cung cấp quen?
Nên xem lại ít nhất mỗi mùa hàng hoặc mỗi khi có thay đổi lớn như đổi chủ, đổi nguyên liệu, đổi người phụ trách. Nhà cung cấp tốt năm ngoái chưa chắc còn tốt năm nay.
