Tranh chấp với đối tác sỉ nên được giải quyết theo từng bậc: đầu tiên là thương lượng trực tiếp dựa trên giấy tờ, tiếp theo là hoà giải qua một người thứ ba, và cuối cùng mới tới toà án hoặc trọng tài. Chọn dừng ở bậc nào tuỳ vào số tiền đang tranh chấp, chứng cứ bạn có, quan hệ bạn muốn giữ, và chi phí về tiền cũng như thời gian nếu theo đuổi tới cùng.
Xin chào, bạn đang nghe Nhà Bán Buôn. Làm ăn lâu, không ai tránh được tranh chấp: hàng không đúng mẫu, giao trễ làm lỡ việc, số nợ không khớp, chiết khấu không trả. Tập này mình bàn về cách đi qua tranh chấp mà ít tổn thất nhất. Nhắc lại lần nữa, mình không phải luật sư, nên với tranh chấp thật, bạn cần luật sư.
Trước hết, bình tĩnh và gom giấy tờ
Khi tranh chấp mới nổ ra, cảm xúc thường mạnh. Người ta nói những lời nặng, nhắn những tin nhắn giận dữ, và chính những tin nhắn đó sau này có thể bất lợi cho mình.
Hãy dừng lại, đừng trả lời ngay. Gom hết giấy tờ liên quan: hợp đồng, đơn hàng, tin nhắn chốt đơn, phiếu giao hàng, biên bản, hoá đơn, chứng từ chuyển khoản, ảnh chụp hàng.
Sắp xếp theo thời gian, viết ra một bản tóm tắt: chuyện gì xảy ra, ngày nào, ai nói gì. Việc này giúp bạn nhìn rõ mình đúng tới đâu, sai tới đâu.
Nhiều khi, chỉ cần nhìn lại giấy tờ, bạn thấy mình cũng có phần sai, và câu chuyện dễ giải quyết hơn.
Thương lượng: đường rẻ nhất và nhanh nhất
Phần lớn tranh chấp trong buôn bán được giải quyết bằng thương lượng. Hẹn gặp trực tiếp, không qua tin nhắn, vì tin nhắn dễ bị hiểu sai giọng.
Mở đầu bằng những điểm hai bên đồng ý, rồi mới tới điểm bất đồng. Dùng giấy tờ để nói, không dùng cảm xúc. Theo phiếu giao ngày này, bên anh đã ký nhận chừng ấy.
Chuẩn bị trước mức bạn chấp nhận được. Tranh chấp hiếm khi kết thúc với một bên được tất cả. Biết trước điểm dừng của mình giúp bạn không bị kéo quá xa.
Khi thống nhất, ghi lại thành biên bản có chữ ký hai bên. Một thoả thuận miệng sau tranh chấp rất dễ lại thành tranh chấp mới.
Hoà giải: khi cần một người ở giữa
Khi hai bên không tự nói chuyện được với nhau, một người thứ ba có thể giúp. Đó có thể là một người cả hai cùng kính trọng trong ngành, một hội ngành hàng, hoặc hoà giải viên thương mại chuyên nghiệp.
Người hoà giải không phán ai đúng ai sai, mà giúp hai bên nghe nhau và tìm điểm chung. Nhiều khi, chỉ cần có người ở giữa, hai bên đã bớt căng thẳng.
Hoà giải thương mại có cơ chế để kết quả hoà giải thành được công nhận theo thủ tục nhất định. Hỏi luật sư nếu bạn muốn kết quả có giá trị ràng buộc.
Hoà giải thường nhanh hơn và rẻ hơn nhiều so với ra toà, và giữ được phần nào quan hệ.
Toà án hoặc trọng tài: khi mọi cách khác đã hết
Nếu thương lượng và hoà giải đều không được, và số tiền đủ lớn, bạn có thể khởi kiện ra toà án, hoặc đưa ra trọng tài nếu hợp đồng có thoả thuận trọng tài hợp lệ.
Trọng tài thường kín đáo hơn và có thể nhanh hơn, nhưng chi phí có thể cao. Toà án là con đường phổ biến, nhưng thời gian có thể kéo dài.
Trước khi quyết định, hỏi luật sư về cơ hội thắng dựa trên chứng cứ, chi phí dự kiến, thời gian dự kiến, và khả năng thi hành. Thắng kiện mà bên kia không còn tài sản thì bản án khó thành tiền.
Khởi kiện cũng có thời hiệu. Đừng để tranh chấp dây dưa quá lâu rồi mất quyền.
Cân chi phí: có khi dừng lại là thắng
Tranh chấp tốn nhiều hơn tiền: tốn thời gian, tốn sức, tốn tâm trí mà lẽ ra dùng để làm ăn. Một vụ kiện kéo dài có thể làm bạn mất tập trung vào những khách hàng khác.
Hãy tính tổng: số tiền có thể thu về, trừ chi phí luật sư, án phí, thời gian của bạn, và rủi ro thua. Nếu kết quả không đáng, chấp nhận một thoả thuận kém hơn mong muốn có khi là lựa chọn khôn ngoan.
Điều này không có nghĩa là để người ta chèn ép mãi. Với những đối tác cố tình không giữ lời, việc theo đuổi tới cùng cũng là cách giữ uy tín, cho người khác thấy bạn không dễ bị lợi dụng.
Mỗi tranh chấp là một quyết định kinh doanh, không phải một cuộc chiến danh dự.
Phòng tranh chấp từ trước
Cách tốt nhất để giải quyết tranh chấp là không để nó xảy ra, hoặc để nó nhỏ tới mức dễ giải quyết.
Hợp đồng rõ ràng, tin nhắn chốt đơn, biên bản giao nhận, đối chiếu công nợ hằng tháng, mẫu đối chứng. Những thói quen mình đã nói ở các tập trước đều là cách phòng tranh chấp.
Khi thấy có vấn đề nhỏ, xử lý ngay, đừng để tích tụ. Một thùng hàng lỗi không đổi, một khoản chiết khấu chưa trả, cộng dồn vài tháng sẽ thành cục tức lớn.
Và chọn đối tác cẩn thận. Người làm ăn tử tế ít khi để tranh chấp đi quá xa.
Câu hỏi thường gặp
Hoà giải thương mại là gì?
Là việc các bên nhờ một hoà giải viên trung lập giúp tìm giải pháp cho tranh chấp. Kết quả hoà giải thành có thể được công nhận theo thủ tục nhất định. Hỏi luật sư để biết chi tiết.
Khi nào nên thuê luật sư?
Khi số tiền tranh chấp lớn, khi bên kia đã có luật sư, khi bạn định khởi kiện, hoặc khi bạn không chắc về quyền của mình. Một buổi tư vấn sớm thường tiết kiệm nhiều chi phí về sau.
Trọng tài thương mại khác toà án thế nào?
Trọng tài chỉ giải quyết khi các bên có thoả thuận trọng tài, thủ tục thường kín đáo và linh hoạt hơn. Toà án là con đường mặc định khi không có thoả thuận trọng tài.
Có nên đăng tranh chấp lên mạng xã hội không?
Không nên. Việc này có thể bị xem là xúc phạm danh dự, làm tranh chấp phức tạp hơn và ảnh hưởng uy tín của chính bạn với khách hàng khác.
Tranh chấp nhỏ có đáng kiện không?
Thường không, nếu chi phí và thời gian vượt quá số tiền thu về. Với tranh chấp nhỏ, thương lượng hoặc hoà giải là lựa chọn hợp lý hơn.
