Gửi hàng đi tỉnh qua chành xe hay xe khách là cách rẻ và nhanh mà người buôn ở mình dùng từ lâu. Nhưng để không mất hàng, bạn cần đóng gói kỹ, ghi rõ tên và số điện thoại người nhận, chụp ảnh kiện hàng lúc gửi, giữ biên nhận của nhà xe, thoả thuận trước trách nhiệm khi hư hay mất, và ưu tiên nhà xe quen chạy đúng tuyến.
Chào bạn, đây là Nhà Bán Buôn. Ai từng ra các bến xe hay khu chành xe lúc sáng sớm sẽ thấy cả một thế giới hàng hoá đi khắp các tỉnh trên nóc xe, dưới gầm xe, trong những kho nhỏ ven đường. Tập này mình kể về cách người buôn tận dụng mạng lưới đó, và những cái bẫy nhỏ mà người mới hay dính.
Chành xe là gì, và khác gì xe khách?
Chành xe là những điểm nhận hàng, thường là một kho nhỏ hoặc một mặt bằng, nơi gom hàng của nhiều người gửi đi một tỉnh hoặc một vùng. Chành có xe tải chạy tuyến cố định, hoặc hợp tác với nhà xe. Chữ chành xe dùng nhiều ở phía Nam, các nơi khác có khi gọi là điểm nhận hàng hay nhà xe.
Gửi theo xe khách là gửi trực tiếp lên xe chở người, hàng đặt trong khoang hành lý hoặc trên nóc. Cách này nhanh vì xe chạy theo giờ cố định, nhưng giới hạn về kích thước và loại hàng.
Chành xe hợp với hàng cồng kềnh, nhiều kiện, đi các tỉnh có nhiều người buôn. Xe khách hợp với kiện nhỏ, cần gấp, đi những tuyến có xe chạy nhiều chuyến trong ngày.
Nhiều người buôn quen dùng cả hai, tuỳ loại hàng và độ gấp.
Chọn nhà xe: quen tuyến quan trọng hơn rẻ
Mỗi nhà xe, mỗi chành thường mạnh ở vài tuyến. Chọn nhà xe chạy đúng tuyến bạn cần, có chuyến đều, có điểm trả hàng gần khách của bạn.
Hỏi những người buôn khác trong chợ, trong khu phố xem họ gửi ở đâu. Nhà xe được nhiều người buôn tin dùng thường đáng tin hơn nhà xe quảng cáo rẻ nhất.
Gửi thử vài lần với kiện nhỏ trước. Xem hàng tới có đúng hẹn không, có nguyên vẹn không, nhà xe có gọi báo khách nhận không.
Khi đã tìm được nhà xe tốt, hãy gắn bó. Khách quen được ưu tiên chỗ trên xe mùa cao điểm, được xử lý nhanh khi có chuyện.
Đóng gói và ghi thông tin: đừng tiết kiệm chỗ này
Hàng gửi xe bị bốc lên bốc xuống nhiều lần, xếp chồng với hàng của người khác, có khi dính mưa. Đóng gói phải chịu được chuyện đó.
Thùng giấy nên dày, dán băng keo kín các mép. Hàng dễ vỡ có vật chèn bên trong. Hàng sợ ướt bọc thêm một lớp ni lông. Kiện nặng nên có dây buộc để dễ khiêng.
Ghi thông tin người nhận to, rõ, ở ít nhất hai mặt kiện: tên, số điện thoại, nơi nhận. Ghi số thứ tự kiện, ví dụ kiện một trên năm, để người nhận biết mình đã nhận đủ chưa.
Chụp ảnh các kiện hàng lúc giao cho nhà xe, thấy rõ tình trạng và thông tin ghi bên ngoài. Tấm ảnh đó là bằng chứng nếu có tranh chấp.
Biên nhận, thu hộ và trách nhiệm khi hư mất
Luôn lấy biên nhận của nhà xe, ghi số kiện, loại hàng, người nhận, phí gửi. Giữ biên nhận cho tới khi khách xác nhận đã nhận đủ.
Nhiều nhà xe nhận thu hộ tiền hàng: người nhận trả tiền cho nhà xe, nhà xe chuyển lại cho bạn. Tiện, nhưng cần thoả thuận rõ thời gian chuyển tiền, phí thu hộ, và ghi rõ số tiền thu hộ trên biên nhận.
Hỏi trước nhà xe chịu trách nhiệm tới đâu khi hàng hư hay mất. Nhiều nơi chỉ bồi thường theo một mức nhất định nếu không khai giá trị hàng. Với hàng giá trị cao, hãy khai giá trị và hỏi về bảo hiểm hàng hoá.
Không gửi những hàng mà pháp luật cấm hoặc hạn chế vận chuyển. Nếu không chắc, hỏi nhà xe và cơ quan chức năng.
Khi hàng tới nơi bị thiếu hoặc hư
Dặn khách kiểm hàng ngay khi nhận, trước mặt người giao của nhà xe. Đếm số kiện, xem bên ngoài có rách, ướt, móp không.
Nếu có vấn đề, khách nên chụp ảnh, ghi lại trên biên nhận của nhà xe hoặc làm biên bản ngay tại chỗ, có chữ ký người giao. Sau khi đã mang hàng đi, rất khó đòi.
Liên lạc với nhà xe ở đầu gửi, đưa ảnh lúc gửi và ảnh lúc nhận. Nhà xe quen thường giải quyết được nhanh.
Ghi lại mọi sự cố theo từng nhà xe. Nếu một nhà xe hay có vấn đề, đó là lúc đổi.
Những mẹo nhỏ từ người buôn lâu năm
Gửi sớm trong ngày để hàng kịp chuyến. Mùa cao điểm như trước Tết, hàng dồn ứ, gửi muộn có thể phải chờ vài ngày.
Nhắn cho khách ngay khi gửi, kèm ảnh biên nhận và ảnh kiện hàng, số điện thoại nhà xe ở đầu nhận. Khách chủ động theo dõi, bạn đỡ phải gọi qua gọi lại.
Với khách mới ở tỉnh xa, cân nhắc thu tiền trước hoặc thu một phần trước khi gửi, thay vì thu hộ toàn bộ. Có trường hợp khách từ chối nhận, hàng phải gửi ngược về, tốn phí hai chiều.
Và giữ quan hệ tốt với người ở chành, người bốc xếp. Một lời chào, một ly nước, đôi khi giúp kiện hàng của bạn được xếp cẩn thận hơn.
Câu hỏi thường gặp
Gửi hàng qua chành xe có an toàn không?
Phần lớn hàng tới nơi an toàn nếu chọn nhà xe uy tín và đóng gói kỹ. Rủi ro tăng với hàng giá trị cao không khai giá, đóng gói sơ sài, hoặc nhà xe lạ.
Nhà xe có bồi thường khi mất hàng không?
Tuỳ chính sách từng nhà xe và việc bạn có khai giá trị hàng hay không. Hỏi rõ trước khi gửi và giữ biên nhận, ảnh chụp làm bằng chứng.
Thu hộ tiền qua nhà xe có rủi ro gì?
Rủi ro chậm chuyển tiền hoặc nhầm lẫn số tiền. Ghi rõ số tiền thu hộ trên biên nhận, thoả thuận thời gian chuyển và chọn nhà xe đã làm việc lâu.
Hàng dễ vỡ có nên gửi xe khách không?
Được nếu đóng gói rất kỹ và ghi rõ hàng dễ vỡ, nhưng rủi ro vẫn cao hơn. Với hàng dễ vỡ giá trị cao, nên cân nhắc đơn vị vận chuyển chuyên nghiệp có bảo hiểm.
Khách không nhận hàng thì sao?
Hàng thường được nhà xe giữ lại hoặc gửi trả, và bạn có thể phải trả phí. Với khách mới, nên thu một phần tiền trước để giảm rủi ro này.
