Người buôn sỉ hay gặp mấy kịch bản lừa đảo quen thuộc: khách lạ đặt đơn lớn rồi gửi ảnh chuyển khoản giả, khách lấy vài đơn nhỏ trả tiền sòng phẳng để lấy lòng tin rồi ôm một đơn lớn biến mất, kẻ gian giả danh nhà cung cấp báo đổi số tài khoản, và nhà cung cấp ma nhận cọc rồi mất liên lạc. Phòng bằng ba thói quen: chỉ giao khi tiền thật đã về tài khoản, tăng hạn mức cho khách mới thật từ từ, và xác minh mọi thay đổi bất thường qua một kênh thứ hai.
Xin chào, bạn đang nghe Nhà Bán Buôn. Mình kể những kịch bản này không phải để bạn nghi ngờ mọi khách, mà để khi một kịch bản quen bắt đầu diễn ra, bạn nhận ra kịp. Kẻ lừa đảo thường không thông minh hơn bạn, chúng chỉ đánh vào lúc bạn vội, lúc bạn ham đơn.
Ảnh chuyển khoản giả và tiền chưa về
Kịch bản phổ biến nhất: khách đặt hàng, gửi ảnh chụp màn hình chuyển khoản thành công, giục giao ngay. Bạn nhìn ảnh, tin là tiền đã chuyển, giao hàng. Vài giờ sau kiểm tài khoản, không có đồng nào.
Ảnh chụp màn hình rất dễ làm giả. Nguyên tắc cứng là chỉ giao khi chính bạn thấy tiền đã về tài khoản của mình, qua ứng dụng ngân hàng hoặc tin nhắn báo số dư từ ngân hàng.
Có biến thể tinh vi hơn: kẻ gian nói đã chuyển nhầm dư, nhờ bạn chuyển lại phần dư. Hoặc chuyển một khoản thật rồi sau đó báo ngân hàng là giao dịch nhầm. Gặp những tình huống lạ về tiền, hãy dừng lại, liên hệ ngân hàng trước khi làm gì.
Dặn nhân viên, nhất là người giao hàng và thu tiền, quy tắc này. Kẻ gian hay nhắm vào nhân viên mới, lúc chủ vắng mặt.
Đơn nhỏ trả đúng, đơn lớn biến mất
Kịch bản này kiên nhẫn hơn. Một khách mới lấy vài đơn nhỏ, trả tiền nhanh, sòng phẳng, dễ chịu. Vài tuần sau, họ đặt một đơn lớn gấp nhiều lần, xin gối đầu vì sắp có hợp đồng lớn. Bạn đã tin họ, nên đồng ý. Sau đó, không liên lạc được nữa.
Dấu hiệu nhận biết là bước nhảy đột ngột về quy mô đơn, kèm yêu cầu nợ. Một khách thật thường tăng dần, không nhảy vọt.
Phòng bằng cách tăng hạn mức từ từ theo lịch sử, như mình đã nói ở phần công nợ. Đơn lớn đột ngột từ khách mới thì yêu cầu trả trước phần lớn, hoặc toàn bộ.
Kiểm tra thực tế: tới tận nơi khách nói là cửa hàng, kho của họ. Hỏi thăm những người buôn khác trong vùng.
Giả danh nhà cung cấp báo đổi tài khoản
Kẻ gian lập tài khoản nhắn tin với tên, ảnh giống nhà cung cấp của bạn, hoặc chiếm được tài khoản thật của họ. Chúng nhắn: tài khoản cũ đang có vấn đề, anh chuyển tiền hàng vào tài khoản mới này giúp em.
Nhiều người buôn chuyển tiền vì tin nhắn đến từ đúng tên quen, đúng lúc sắp tới hạn trả.
Quy tắc cứng: mọi thay đổi tài khoản nhận tiền phải được xác nhận bằng cách gọi điện tới số điện thoại quen của nhà cung cấp, không gọi số trong tin nhắn mới. Tốt nhất là ghi quy tắc này vào hợp đồng.
Tài khoản nhận tiền đứng tên cá nhân lạ, không phải tên công ty hay chủ cơ sở, là dấu hiệu cảnh báo lớn.
Nhà cung cấp ma nhận cọc rồi biến mất
Ở chiều ngược lại, người buôn đi tìm nguồn hàng cũng có thể gặp nhà cung cấp ma: trang quảng cáo đẹp, giá tốt, nhận đặt cọc, rồi không giao hàng và biến mất.
Dấu hiệu: giá thấp hơn hẳn thị trường, không cho tới xem kho, chỉ giao dịch qua mạng, đòi cọc lớn trước, tài khoản nhận tiền là tài khoản cá nhân.
Phòng bằng cách kiểm tra thông tin đăng ký kinh doanh, gọi video xem kho, hỏi người buôn khác, đặt cọc nhỏ và theo đợt, thanh toán vào tài khoản đứng tên đúng đơn vị.
Với nguồn hàng mới, lô đầu tiên nên nhỏ tới mức nếu mất, bạn vẫn đứng vững.
Khi đã bị lừa thì làm gì?
Hành động nhanh. Nếu vừa chuyển tiền nhầm cho kẻ gian, liên hệ ngân hàng của bạn ngay để hỏi khả năng hỗ trợ, vì thời gian rất quan trọng.
Giữ mọi bằng chứng: tin nhắn, số điện thoại, số tài khoản, ảnh chuyển khoản, phiếu giao hàng, biển số xe nếu có.
Trình báo cơ quan công an nơi xảy ra sự việc. Lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi vi phạm pháp luật, và việc trình báo cũng giúp cảnh báo người khác.
Chia sẻ với các người buôn trong vùng, trong ngành, chỉ nêu sự thật và bằng chứng, không suy diễn. Kẻ lừa đảo thường làm cùng một kịch bản với nhiều người.
Thói quen phòng lừa cho cả đội
Ba quy tắc nên dán ở quầy: chỉ giao khi tiền đã về tài khoản, thấy bằng mắt mình. Không đổi tài khoản nhận hay chuyển tiền khi chưa gọi xác nhận qua số quen. Khách mới đơn lớn thì trả trước.
Huấn luyện nhân viên về các kịch bản lừa. Kẻ gian thường nhắm vào lúc đông khách, lúc chủ vắng, lúc sắp đóng cửa.
Không ngại từ chối hay trì hoãn khi thấy bất thường. Khách thật sẽ hiểu và chờ. Kẻ lừa đảo sẽ giục.
Sự hối thúc là dấu hiệu chung của hầu hết kịch bản lừa. Khi ai đó giục bạn phải quyết ngay, hãy chậm lại.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao kiểm tra tiền đã về thật?
Mở ứng dụng ngân hàng của chính bạn hoặc xem tin nhắn báo số dư từ tổng đài ngân hàng. Không tin ảnh chụp màn hình khách gửi.
Bị lừa chuyển tiền rồi có lấy lại được không?
Không chắc chắn, nhưng hành động càng nhanh cơ hội càng cao. Liên hệ ngân hàng ngay, giữ bằng chứng và trình báo cơ quan công an.
Khách mới có nên cho nợ đơn đầu không?
Không nên với đơn lớn. Hãy bắt đầu bằng thanh toán trước hoặc thanh toán khi giao, và chỉ nâng hạn mức sau vài lần giao dịch sòng phẳng.
Nhà cung cấp báo đổi tài khoản qua tin nhắn thì sao?
Gọi điện tới số điện thoại quen của nhà cung cấp để xác nhận trước khi chuyển. Không gọi số trong tin nhắn mới và không chuyển tiền chỉ dựa trên tin nhắn.
Có nên đăng thông tin kẻ lừa đảo lên mạng?
Có thể chia sẻ cảnh báo dựa trên sự thật và bằng chứng, nhưng tránh buộc tội người chưa được xác minh. Ưu tiên trình báo cơ quan công an.
