Khi một khoản nợ đã thật sự khó đòi, bạn có ba đường: thương lượng để thu một phần, đưa ra hoà giải hoặc khởi kiện khi có đủ giấy tờ và con nợ còn tài sản để trả, hoặc chấp nhận ghi nhận tổn thất và dừng lại. Chọn đường nào phụ thuộc vào chứng cứ bạn đang có, khả năng trả thật của con nợ, và chi phí về tiền lẫn thời gian nếu theo đuổi.
Xin chào, đây là Nhà Bán Buôn. Mình không phải luật sư, và tập này không thay cho lời khuyên pháp lý. Nhưng mình đã ngồi với nhiều người buôn đang đứng trước một khoản nợ lớn không đòi được, và thấy họ thường mắc cùng một lỗi: quyết định bằng cơn giận chứ không bằng bài tính.
Đánh giá lại khoản nợ một cách lạnh lùng
Trước khi chọn đường, hãy trả lời ba câu. Một, bạn có giấy tờ gì chứng minh khoản nợ: hợp đồng, phiếu giao hàng có chữ ký, biên bản đối chiếu công nợ, tin nhắn xác nhận. Hai, con nợ còn khả năng trả không: tiệm còn hoạt động không, còn tài sản không. Ba, bạn sẵn sàng bỏ ra bao nhiêu tiền và thời gian để theo.
Nếu giấy tờ đầy đủ và con nợ còn tài sản, bạn có nhiều lựa chọn. Nếu giấy tờ yếu và con nợ đã trắng tay, dù bạn đúng tới đâu, khả năng thu về cũng thấp.
Người buôn thường mạnh ở câu thứ hai, vì họ biết khách. Nhưng lại yếu ở câu thứ nhất, vì làm ăn bằng lời hứa. Đây là lúc bạn thấy giá trị của những biên bản đối chiếu mà mình đã nói ở các tập trước.
Viết câu trả lời ra giấy. Nhìn vào đó, cơn giận sẽ nhường chỗ cho bài tính.
Thương lượng thu một phần: thường là đường thực tế nhất
Với phần lớn nợ khó đòi trong buôn sỉ, thương lượng vẫn là đường thu được nhiều nhất so với công sức bỏ ra. Con nợ thường cũng muốn chấm dứt chuyện này, nhất là nếu họ còn muốn làm ăn trong ngành.
Đưa ra đề nghị cụ thể: trả dứt một phần lớn trong thời gian ngắn, phần còn lại bạn bỏ qua. Hoặc trả dần theo lịch, có chữ ký. Hoặc trả một phần bằng hàng hoá, tài sản mà bạn dùng được.
Mọi thoả thuận phải ghi thành văn bản, ghi rõ nếu con nợ không trả đúng thoả thuận mới thì khoản nợ gốc vẫn còn nguyên. Hỏi luật sư cách ghi điều này cho chặt.
Nhiều người không chịu thu một phần vì thấy như thua. Nhưng thu được một phần sớm, dùng tiền đó quay vòng, thường có lợi hơn là thắng trên giấy mà không thu được đồng nào.
Hoà giải và khởi kiện: khi nào đáng?
Khi thương lượng không được, bạn có thể gửi văn bản yêu cầu thanh toán chính thức, thường qua luật sư. Nhiều con nợ trả khi nhận văn bản này, vì thấy bạn nghiêm túc.
Hoà giải, có thể qua hoà giải viên thương mại hoặc hoà giải tại cơ sở, là bước giữa. Nó nhẹ nhàng hơn toà án, nhanh hơn, và giữ được chút quan hệ. Hãy hỏi luật sư hình thức nào phù hợp với khoản nợ của bạn.
Khởi kiện ra toà hoặc trọng tài, nếu hợp đồng có thoả thuận trọng tài, là đường cuối. Nó đáng khi khoản nợ đủ lớn, giấy tờ đủ chặt, và con nợ có tài sản để thi hành án. Thắng kiện mà con nợ không còn gì thì bản án chỉ là tờ giấy.
Khởi kiện cũng có thời hiệu. Nếu để quá lâu, bạn có thể mất quyền khởi kiện. Đừng để cơn ngại dây dưa làm mất cơ hội cuối cùng. Hỏi luật sư ngay khi thấy khoản nợ có dấu hiệu khó đòi.
Ghi nhận tổn thất: không phải là đầu hàng
Có những khoản nợ mà mọi bài tính đều cho thấy theo tiếp chỉ tốn thêm. Con nợ đã bỏ đi, không còn tài sản, giấy tờ yếu. Lúc đó, ghi nhận tổn thất là quyết định tỉnh táo.
Ghi nhận tổn thất trong sổ sách có thủ tục và điều kiện riêng về kế toán, thuế. Hãy hỏi kế toán để làm đúng, vì cách ghi ảnh hưởng tới báo cáo và nghĩa vụ thuế của bạn.
Về mặt tinh thần, đây là phần khó nhất. Nhiều người buôn mang một khoản nợ không đòi được trong lòng nhiều năm, mỗi lần nhắc tới lại tức. Cảm giác đó ăn mòn sức làm ăn hơn cả số tiền.
Hãy coi đó là học phí. Đắt, nhưng đã trả rồi. Điều còn lại là rút ra bài học để không phải trả lần hai.
Bài học để không lặp lại
Hầu hết nợ khó đòi đều có chung vài nguyên nhân: cho nợ quá nhiều so với lịch sử của khách, không đối chiếu định kỳ, không có giấy tờ, thấy dấu hiệu mà không siết.
Sau mỗi khoản nợ mất, hãy ngồi lại xem mình đã bỏ qua dấu hiệu nào, ở thời điểm nào. Viết ra thành một quy tắc cho chính mình.
Chia sẻ bài học với nhân viên, nhất là người đi tuyến, người giao hàng. Họ là người thấy dấu hiệu sớm nhất.
Người buôn lâu năm nào cũng từng mất nợ. Điều phân biệt họ với người bỏ nghề là họ không mất hai lần theo cùng một cách.
Câu hỏi thường gặp
Cần giấy tờ gì để khởi kiện đòi nợ?
Thường cần các chứng cứ về giao dịch như hợp đồng, phiếu giao hàng có chữ ký, hoá đơn, biên bản đối chiếu công nợ, tin nhắn xác nhận nợ. Luật sư sẽ đánh giá giấy tờ nào đủ mạnh trong trường hợp cụ thể của bạn.
Kiện đòi nợ mất bao lâu?
Tuỳ vụ việc, mức độ phức tạp và nơi giải quyết. Hãy hỏi luật sư về thời gian dự kiến và các chi phí trước khi quyết định.
Không có hợp đồng thì có đòi được nợ không?
Vẫn có thể nếu có các chứng cứ khác chứng minh việc giao hàng và khoản nợ, như phiếu giao có chữ ký, tin nhắn xác nhận. Tuy vậy, chứng cứ càng đầy đủ thì càng thuận lợi.
Có nên bán khoản nợ cho người khác không?
Việc mua bán nợ có quy định riêng và không phải lúc nào cũng áp dụng được với người buôn nhỏ. Hãy hỏi luật sư trước khi làm bất kỳ thoả thuận nào.
Hoà giải có bắt buộc trước khi kiện không?
Tuỳ loại tranh chấp và quy định áp dụng. Kể cả khi không bắt buộc, thử hoà giải trước thường tiết kiệm thời gian và chi phí. Hỏi luật sư để biết trường hợp của bạn.
