Trước khi thuê sạp ở chợ đầu mối, bạn cần hỏi cho rõ ai là bên cho thuê thật sự, thời hạn thuê và điều kiện gia hạn, những khoản phí phải trả ngoài tiền thuê, nội quy của chợ, vị trí sạp so với luồng khách đi lại. Và câu quan trọng nhất phải tự hỏi mình: đã có mối hàng và mối khách chưa, vì một cái sạp không tự sinh ra khách.
Xin chào, Nhà Bán Buôn đây. Ở tập trước mình dắt bạn đi một đêm ở chợ đầu mối. Tập này dành cho những bạn đã đi chợ đủ lâu, thấy mình hiểu nghề, và bắt đầu tính chuyện có một cái sạp của riêng mình.
Ai là bên cho thuê thật?
Ở nhiều chợ, quyền sử dụng sạp được ban quản lý chợ giao cho các tiểu thương, rồi tiểu thương cho thuê lại hoặc sang nhượng. Có khi qua hai ba đời người thuê.
Trước khi đặt cọc, hãy hỏi ban quản lý chợ về tình trạng sạp: ai đang đứng tên, hợp đồng với chợ còn hạn tới khi nào, việc cho thuê lại có được chợ chấp nhận không.
Nhiều người đã mất tiền sang nhượng vì người sang không có quyền sang, hoặc hợp đồng với chợ sắp hết hạn mà không được gia hạn.
Mọi thoả thuận nên có văn bản, và nếu số tiền lớn, nhờ luật sư đọc qua. Hỏi thêm vài tiểu thương lâu năm trong chợ về người cho thuê. Ở chợ, ai uy tín ai không, người ta biết cả.
Tiền thuê không phải là khoản duy nhất
Ngoài tiền thuê sạp, có nhiều khoản khác: phí quản lý chợ, phí vệ sinh, phí điện nước, phí giữ xe, phí bốc xếp theo quy định của chợ, có khi cả phí an ninh.
Có chợ tính phí theo diện tích, có chợ theo số xe hàng ra vào. Hãy hỏi đủ và cộng lại để biết chi phí thật mỗi tháng.
Tiền sang nhượng, nếu có, là một khoản lớn trả một lần. Nó không phải là tài sản chắc chắn, vì giá trị của nó phụ thuộc vào việc chợ còn hoạt động, còn giữ vị trí đó, còn cho bạn tiếp tục.
Hãy tính xem với doanh số dự kiến, sau khi trừ mọi chi phí, bạn cần bao lâu để lấy lại tiền sang nhượng. Nếu quá lâu, hãy cân nhắc lại.
Vị trí sạp: gần cổng chưa chắc đã tốt
Người mới thường nghĩ sạp gần cổng là tốt nhất. Nhưng ở chợ đầu mối, người mua thường đi theo khu hàng: khu rau lá, khu củ quả, khu trái cây. Sạp nằm đúng khu hàng của mình quan trọng hơn gần cổng.
Để ý luồng xe vào ra. Sạp nằm chỗ xe tải khó vào sẽ tốn thêm công bốc xếp. Sạp nằm chỗ xe dễ đậu, dễ quay đầu, khách lấy hàng nhanh hơn.
Đi chợ vài đêm, đứng gần sạp định thuê, đếm xem bao nhiêu người mua đi qua, họ dừng ở đâu. Hỏi chủ sạp bên cạnh xem khu đó mùa nào đông, mùa nào vắng.
Cũng hỏi về kế hoạch của chợ. Chợ có định sửa chữa, di dời, sắp xếp lại khu không. Những thay đổi đó có thể làm vị trí tốt hôm nay trở thành vị trí kém ngày mai.
Nội quy chợ và những luật không viết ra
Mỗi chợ có nội quy riêng: giờ mở cửa, giờ xe vào, khu vực đậu xe, quy định vệ sinh, an toàn cháy nổ, quy định về cân đo. Đọc kỹ nội quy trước khi thuê.
Ngoài nội quy, còn có những luật không viết ra giữa các tiểu thương: không chèo kéo khách của sạp bên cạnh, không phá giá quá mức, không lấn chỗ. Người mới vi phạm những luật này dễ bị cô lập.
Hãy làm quen với các sạp xung quanh ngay từ đầu. Một lời chào, một lần giúp nhau trông hàng, đôi khi quý hơn cả vị trí đẹp.
Nếu có mâu thuẫn, nhờ ban quản lý chợ hoặc người lớn tuổi trong chợ đứng ra nói chuyện, tránh để thành xô xát.
Có mối hàng và mối khách chưa?
Đây là câu hỏi quan trọng nhất, và nhiều người trả lời sai. Họ nghĩ có sạp rồi khách sẽ tới. Ở chợ đầu mối, khách phần lớn là khách quen của từng sạp. Sạp mới không có khách quen sẽ ngồi chờ rất lâu.
Trước khi thuê, bạn nên có ít nhất một nguồn hàng ổn định từ vùng trồng hoặc từ vựa lớn, và một nhóm khách mua đều, có thể là những người bạn đã quen khi còn đi chợ làm người mua.
Nhiều người bắt đầu bằng cách đứng chung sạp với người quen, chia chi phí, học nghề, rồi mới ra riêng.
Cái sạp chỉ là nơi để làm ăn. Mối hàng và mối khách mới là việc làm ăn.
Thử trước khi cam kết dài hạn
Nếu được, hãy thuê ngắn hạn trước, vài tháng, để thử. Nhiều chợ có sạp cho thuê theo mùa hoặc theo tháng.
Trong thời gian thử, ghi lại doanh số mỗi đêm, chi phí, khách mới, khách quay lại. Sau vài tháng, bạn có số liệu thật để quyết định.
Nếu phải trả tiền sang nhượng lớn ngay từ đầu, hãy đòi hỏi mọi giấy tờ rõ ràng và thời hạn đủ dài để bạn thu hồi vốn.
Sạp chợ đầu mối có thể nuôi cả một gia đình nhiều năm, nhưng cũng có thể là chỗ chôn vốn nếu vào vội. Chậm một chút để chắc chắn là đáng.
Câu hỏi thường gặp
Sang nhượng sạp chợ có cần qua ban quản lý chợ không?
Thường là cần, vì quyền sử dụng sạp gắn với hợp đồng giữa tiểu thương và chợ. Hỏi ban quản lý về thủ tục và điều kiện trước khi trả tiền.
Hợp đồng thuê sạp nên có những gì?
Thường gồm thông tin hai bên, vị trí và diện tích sạp, thời hạn, tiền thuê và cách trả, các khoản phí, điều kiện gia hạn và chấm dứt, trách nhiệm hai bên. Nhờ luật sư đọc khi số tiền lớn.
Chợ di dời thì tiền sang nhượng có được bồi thường không?
Tuỳ quy định và thoả thuận cụ thể, nhiều trường hợp không được như mong đợi. Hãy tìm hiểu kế hoạch của chợ và hỏi luật sư trước khi trả tiền sang nhượng lớn.
Có nên thuê sạp ở chợ đầu mối mới xây không?
Chợ mới có thể có giá thuê tốt, nhưng chưa chắc đã có khách. Hãy xem chợ đã có bao nhiêu tiểu thương thật sự hoạt động và luồng khách ra sao trước khi quyết định.
Một mình có đứng sạp chợ đầu mối được không?
Rất khó, vì làm đêm liên tục và cần người bốc xếp, trông hàng, thu tiền. Phần lớn sạp có ít nhất hai ba người, thường là người trong gia đình.
