Một khách sỉ sắp vỡ nợ hiếm khi biến mất trong một đêm. Họ để lộ dấu hiệu từ vài tháng trước: trả trễ dần, xin trả từng phần, kệ hàng trong tiệm thưa đi, bán dưới giá để lấy tiền nhanh, lấy thêm hàng của nhiều mối cùng lúc, đổi người nhận hàng, và càng lúc càng khó liên lạc. Thấy hai ba dấu hiệu cùng lúc là lúc phải siết nợ, đừng chờ thêm.
Chào bạn, đây là Nhà Bán Buôn. Mất nợ là nỗi sợ lớn nhất của người buôn sỉ. Và điều đau nhất khi mất nợ là nhìn lại mới thấy mọi dấu hiệu đều đã có, chỉ là mình không muốn tin. Tập này mình đi qua từng dấu hiệu, để lần sau bạn thấy sớm hơn.
Tiền về chậm dần và lẻ dần
Dấu hiệu đầu tiên và rõ nhất nằm ngay trong sổ của bạn. Khách trước đây trả đúng hẹn, giờ trễ vài ngày. Rồi trễ một tuần. Rồi xin hẹn qua tháng.
Đi kèm là trả từng phần. Khách không trả hết lô cũ mà trả một nửa, hẹn phần còn lại. Lần sau lại trả một phần. Số nợ cũ cứ cộng dồn mà bạn không để ý, vì mỗi lần vẫn có tiền về.
Một dấu hiệu khác là khách đổi cách trả. Trước đây chuyển khoản từ tài khoản tiệm, giờ chuyển từ tài khoản người nhà, hoặc trả tiền mặt lẻ. Có thể họ đang dùng tài khoản chính cho việc khác, hoặc tài khoản đó đang có vấn đề.
Nếu bạn đối chiếu công nợ hằng tháng như tập trước mình nói, những dấu hiệu này hiện ra rất rõ. Nếu không, chúng chìm trong cuốn sổ.
Kệ hàng và cửa tiệm nói điều sổ không nói
Người giao hàng và nhân viên đi tuyến là tai mắt quan trọng nhất. Họ thấy kệ hàng trong tiệm thưa dần, hàng mới không về, chỉ còn hàng cũ. Một tiệm khoẻ luôn có kệ đầy, vì các mối sẵn lòng cho nợ.
Họ thấy tiệm bắt đầu bán những mặt hàng lạ, không liên quan tới ngành chính, thường là hàng bán nhanh ra tiền. Có khi là tiệm đang xoay xở để có tiền mặt.
Họ thấy tiệm đóng cửa sớm, mở cửa muộn, chủ ít khi có mặt, người lạ ra vào hỏi chuyện. Những người lạ đó có khi là chủ nợ khác.
Hãy dặn nhân viên giao hàng báo lại những gì họ thấy, không chỉ số thùng đã giao. Một câu dạo này tiệm chị đó vắng lắm anh có khi đáng giá hơn cả báo cáo doanh số.
Bán dưới giá và lấy hàng nhiều mối
Một dấu hiệu đáng sợ là khách bán hàng của bạn thấp hơn giá nhập. Nghe vô lý, nhưng khi cần tiền gấp, người ta bán lỗ để có tiền mặt ngay, dùng tiền đó trả khoản nợ gấp hơn, và để khoản nợ của bạn lại sau.
Đi kèm thường là lấy hàng của nhiều mối cùng lúc. Khách vốn chỉ lấy của bạn, giờ lấy thêm của hai ba người khác, mỗi người một ít, tận dụng hạn mức gối đầu của từng mối.
Nếu bạn biết mối khác trong vùng, hỏi khéo xem khách này dạo này thế nào. Người buôn trong vùng thường chia sẻ cho nhau khi có người nợ xấu, vì ai cũng sợ bị kéo theo.
Hãy cẩn thận để việc hỏi han không thành nói xấu. Chỉ hỏi và chia sẻ sự thật về chuyện trả nợ, không đồn đoán về đời tư.
Thay đổi người và khó liên lạc
Khách đổi người đứng ra nhận hàng và ký phiếu. Trước là chủ tiệm, giờ là con, cháu, hoặc một người làm công mới. Khi có tranh chấp, người ký phiếu dễ chối rằng mình chỉ nhận giùm.
Chủ tiệm khó liên lạc hơn. Gọi không nghe, nhắn trả lời muộn. Khi gặp thì luôn bận, hẹn lần sau.
Có khi tiệm chuyển nhượng cho người khác mà không báo. Người mới nói mình không biết gì về khoản nợ cũ.
Khi thấy những dấu hiệu này, hãy xác nhận ngay khoản nợ bằng văn bản có chữ ký của chính chủ tiệm, người thật sự chịu trách nhiệm, trước khi mọi thứ trở nên mù mờ hơn.
Thấy dấu hiệu rồi thì làm gì?
Việc đầu tiên là ngừng tăng nợ. Giao hàng mới chỉ khi khách trả tiền ngay, hoặc trả dứt một phần nợ cũ trước. Đừng giao thêm với hy vọng khách bán được sẽ trả, vì nhiều khả năng số tiền đó sẽ trả cho người khác.
Việc thứ hai là nói chuyện thẳng, trực tiếp, không qua điện thoại. Hỏi chị đang gặp khó gì, mình cùng tính cách trả. Nhiều khách thật lòng muốn trả, chỉ đang kẹt. Một kế hoạch trả dần rõ ràng tốt hơn là không có gì.
Việc thứ ba là ghi lại mọi thứ: biên bản đối chiếu, tin nhắn hứa trả, kế hoạch trả dần có chữ ký. Nếu sau này phải nhờ tới pháp luật, những giấy tờ này là căn cứ.
Và cuối cùng, chấp nhận rằng có thể mất một phần. Người buôn lâu năm thường nói: đòi được bảy tám phần sớm còn hơn chờ đòi đủ rồi mất hết.
Một chị buôn vải kể lại, năm đó chị thấy một khách lớn bắt đầu trả lẻ và đổi người nhận hàng, nhưng vì quen nhau mười năm nên chị vẫn giao. Ba tháng sau tiệm đóng cửa. Chị bảo điều chị tiếc nhất không phải số tiền, mà là mình đã thấy hết mà vẫn tự dỗ mình rằng chắc không sao.
Câu hỏi thường gặp
Khách trễ một lần có phải là dấu hiệu xấu không?
Một lần trễ chưa nói lên nhiều, ai cũng có lúc kẹt. Điều cần để ý là xu hướng: trễ lặp lại, trễ dài dần, hoặc trễ kèm các dấu hiệu khác.
Có nên hỏi mối khác về tình hình trả nợ của khách không?
Trao đổi thông tin thật về việc trả nợ giữa những người buôn trong vùng là chuyện phổ biến. Hãy giữ đúng sự thật, không đồn đoán, và tôn trọng thông tin cá nhân của khách.
Khách xin trả dần thì nên chấp nhận không?
Thường nên chấp nhận nếu kế hoạch rõ ràng và khách có thiện chí. Ghi kế hoạch thành văn bản có chữ ký, và tạm dừng giao hàng mới theo hình thức nợ cho tới khi trả xong.
Tiệm đã sang tên cho người khác thì đòi nợ ai?
Về nguyên tắc, người nợ là người đã ký nhận hàng và cam kết trả. Việc sang tiệm không tự động chuyển nợ sang người mới. Hãy hỏi luật sư để biết cách xử lý cụ thể.
Có nên lấy lại hàng chưa bán để trừ nợ không?
Có thể thoả thuận với khách để nhận lại hàng còn nguyên, lập biên bản ghi rõ số lượng và giá trị trừ nợ. Tuyệt đối không tự ý lấy hàng khi khách không đồng ý.
