Ôm hàng trước Tết chỉ đáng khi bạn gần như chắc về sức bán, có vốn dư không phải vay nóng, và có chỗ chứa an toàn. Với phần lớn người buôn, cách khôn hơn là ôm vừa đủ những mặt hàng chắc chắn bán hết, còn những món chưa chắc thì nhập nhỏ giọt theo đơn thật của khách.
Xin chào, bạn đang nghe Nhà Bán Buôn. Mùa Tết là mùa người buôn kiếm được nhiều nhất trong năm, và cũng là mùa nhiều người ôm hàng rồi ôm luôn cả nợ sang năm mới. Tập này mình bàn cách tính để ôm đúng mức, và vì sao nhiều chủ kho lâu năm lại ôm ít hơn người mới.
Vì sao người ta muốn ôm hàng trước Tết?
Lý do đầu tiên là sợ hết hàng. Sát Tết, nhà máy chạy hết công suất mà vẫn không kịp, xe cộ khan, giá chở tăng. Ai có hàng sẵn trong kho là người bán được.
Lý do thứ hai là sợ tăng giá. Nhiều mặt hàng lên giá vào cuối năm, nhập sớm thì được giá cũ.
Lý do thứ ba là chiết khấu. Nhà máy và nhà phân phối thường chạy chương trình khuyến khích lấy hàng sớm, lấy nhiều thì thưởng nhiều.
Mỗi miền còn có nhịp riêng, theo lời nhiều người buôn đi tỉnh. Miền Nam hay dồn vào hai tuần cuối, miền Bắc mua rải sớm hơn và chuộng quà biếu, miền Trung thì chịu thêm rủi ro mưa bão cuối năm làm chậm xe. Người buôn đi nhiều tỉnh phải tính lịch nhập theo từng vùng chứ không theo một mốc chung.
Cả ba lý do đều có thật. Vấn đề là chúng cùng đẩy bạn về một phía, và không có lý do nào nhắc bạn về cái giá của việc ôm hàng.
Cái giá của việc ôm hàng mà ít người tính
Cái giá đầu tiên là vốn nằm chết. Tiền ôm hàng từ hai tháng trước Tết là tiền không quay được vòng nào khác trong hai tháng đó. Nếu tiền đó là tiền vay, lãi cứ chạy mỗi ngày.
Cái giá thứ hai là hàng tồn sau Tết. Hàng Tết có đặc điểm là qua Tết thì mất giá rất nhanh. Hộp quà, bánh kẹo đóng hộp Tết, đồ trang trí, đến mùng mười thì khó bán ngay cả khi giảm sâu.
Cái giá thứ ba là hạn dùng. Bánh kẹo, đồ uống, thực phẩm khô đều có hạn. Ôm nhiều mà bán không kịp, sang tháng ba bạn đứng trước một đống hàng cận hạn.
Cái giá thứ tư là rủi ro kho. Mùa Tết cũng là mùa trộm cắp, mùa chuột, mùa mưa nồm ở phía Bắc làm ẩm thùng giấy. Kho chật thì xếp chồng quá cao, hàng đè bẹp nhau.
Tính sức bán thật trước khi đặt hàng
Cách đáng tin nhất là nhìn vào sổ Tết năm trước. Không phải nhìn tổng doanh số, mà nhìn từng món: món nào hết sớm, món nào còn tồn, tồn bao nhiêu.
Sau đó hỏi khách sỉ quen của bạn. Gọi từng tiệm lớn, hỏi năm nay họ định lấy gì, lấy khoảng bao nhiêu. Họ không hứa chắc, nhưng bạn sẽ biết xu hướng. Có tiệm đã chuyển sang bán món khác, có tiệm đang mở thêm chi nhánh.
Rồi cộng thêm một chút cho khách mới, trừ đi một chút cho khách đã yếu. Kết quả là một con số vừa phải. Nhiều người mới lấy con số của năm tốt nhất rồi nhân thêm, đó là cách ôm quá tay.
Một mẹo nữa: chia đơn Tết thành hai hoặc ba đợt. Đợt đầu vừa đủ cho các món chắc chắn. Đợt sau dựa vào tốc độ bán thật của đợt đầu.
Chia mặt hàng theo mức chắc chắn
Không phải món nào cũng rủi ro như nhau. Hãy chia mặt hàng ra ba nhóm.
Nhóm thứ nhất là món thiết yếu, bán quanh năm, Tết chỉ bán nhiều hơn: nước ngọt, bia, dầu ăn, gạo, mì. Ôm những món này ít rủi ro, vì Tết không hết thì sau Tết vẫn bán được.
Nhóm thứ hai là món chỉ bán mùa Tết: hộp quà, bánh kẹo đóng hộp riêng, đồ trang trí. Đây là nhóm nguy hiểm nhất. Nên nhập theo đơn đặt trước của khách, hoặc nhập ít rồi bổ sung.
Nhóm thứ ba là món mới năm nay, chưa có số năm trước. Chỉ nên nhập thử. Nếu bán tốt thì năm sau bạn đã có dữ liệu để ôm.
Chia xong ba nhóm, bạn sẽ thấy phần vốn thật sự cần ôm nhỏ hơn mình tưởng. Phần lớn tiền nằm ở nhóm thứ nhất, nơi rủi ro thấp. Nhóm thứ hai và thứ ba tuy ít tiền hơn nhưng lại là nơi sinh ra hầu hết hàng tồn. Người buôn lâu năm thường giữ kỷ luật ở đúng hai nhóm này, dù nhà cung cấp mời chào chiết khấu hấp dẫn tới đâu.
Sau Tết: xử lý hàng tồn cho gọn
Dù tính kỹ tới đâu, gần như năm nào cũng còn tồn. Hỏi nhà cung cấp từ trước xem có nhận lại hàng chưa bán không, nhận tới ngày nào, điều kiện gì. Một số nơi có, một số không, và đó là điều nên biết trước khi đặt.
Hàng tồn nên xử lý sớm, trong tuần đầu sau Tết, khi còn bán được với giá giảm nhẹ. Chờ tới rằm tháng Giêng mới xả thì giá đã rơi nhiều.
Có người đổi hộp quà Tết sang các dịp khác như lễ cưới hỏi, tân gia, bằng cách thay dây nơ và thiệp. Không phải món nào cũng làm được, nhưng đáng thử.
Và ghi lại tất cả vào sổ cho năm sau. Tết năm nay chính là dữ liệu quý nhất cho Tết năm tới.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu nhập hàng Tết từ khi nào?
Tuỳ ngành và tuỳ nhà cung cấp, nhưng nhiều người buôn bắt đầu chốt đơn từ vài tháng trước Tết để kịp sản xuất. Hãy hỏi nhà cung cấp mốc chốt đơn cuối cùng của họ.
Có nên vay để ôm hàng Tết không?
Vay để ôm hàng làm rủi ro lớn hơn nhiều, vì hàng không bán hết thì vẫn phải trả nợ. Nếu cân nhắc vay, hãy tính trường hợp xấu nhất và hỏi người có chuyên môn tài chính.
Hàng Tết tồn có trả lại nhà cung cấp được không?
Một số nhà cung cấp nhận lại có điều kiện, số khác thì không. Điều này nên được thoả thuận và ghi rõ trước khi nhập, không phải sau Tết mới hỏi.
Làm sao giữ hàng Tết không bị ẩm hỏng?
Kê hàng lên khỏi mặt sàn, không xếp sát tường, không chồng quá cao so với khuyến cáo trên thùng, và giữ kho thông thoáng. Mùa nồm ẩm phía Bắc cần để ý thùng giấy nhiều hơn.
Khách sỉ đặt trước hàng Tết có nên nhận cọc không?
Nhận cọc giúp bạn chắc hơn về số lượng và giảm rủi ro khách đổi ý. Hãy ghi rõ số lượng, ngày giao, cách xử lý khi một bên không giữ đúng hẹn.
